ترى يملأ الارض من عدله * كما ملئت جور اهل الهدى سلام عليه و آبائه * و انصاره ما تدوى « 1 » السماء « 2 » ابن روزبهان در كتاب عالم‌آراى امينى ، علىرغم آنكه كتاب را در دربار سنيان آق‌قويونلو نگاشته ، از امير مؤمنان ستايش فراوان مىكند . او پس از ياد از خلفاى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و پس از بيان شرح حال تك تك آنها ، وقتى به امام على عليه السّلام مىرسد از حديث غدير و برخى فضايل ديگر او ياد كرده است . البته او با نقل فضايل به هيچ روى در صدد اثبات خلافت بلا فصل نبوده و هيچ نوع تقيه‌اى نيز در كار نيست ( نه آنكه آنجاى جاى تقيه نباشد ، بلكه بدان دليل او عميقا اعتقادش همين بوده ) اما آشكار است كه او مقام امام را برتر از ديگران مىداند . او در اين كتاب جانشين شايسته امام على عليه السّلام را فرزندش حسن عليه السّلام و بعد از آن حسين عليه السّلام مىداند ؛ او به هيچ روى عقيده‌اى به امويان ندارد و پس از شهادت امام حسين عليه السّلام جريان حاكم را مطرود و محكوم مىداند . « 3 » ابن روزبهان حتى بعد از آنكه به محمد خان شيبانى ( مقتول 916 ) مىپيوندد همين عقيده را اظهار مىكند . او چنين محبتى را از اهل بيت با تسنن جمع كرده است چيزى كه در نسل نخست سنى در قرن دوم و بعد از آن مطرح نبوده است . وى در « مهمان نامهء بخارا » - كه آن را در سال 915 تمام كرده - فصلى را به فضيلت زيارت امام رضا عليه السّلام اختصاص مىدهد . او امام رضا عليه السّلام را « مظهر علوم نبوى و وارث صفاى مصطفوى و امام بر حق و رهنماى مطلق و صاحب زمان امامت خود و وارث نبوت به حق استقامت خود » مىشناساند . « 4 » او قصيده‌اى را كه « سابقا كه عزم زيارت مشهد مقدس حضرت امام بود » سروده در اينجا آورده و در برخى از ابيات ، اعتقادش به دوازده امام را چنين بيان مىكند : مهيمنا به حبيب محمد عربى * به حق شاه ولايت على عالى فن بهر دو سبط مبارك به شاه زين عباد * به حق باقر و صادق به كاظم احسن

--> ( 1 ) . ن . خ : تدور . ( 2 ) . فرهنگ ايران زمين ، ج 4 ، صص 178 - 179 ، مقدمهء احقاق الحق ، ج 1 ، ص 80 . حضرت آية اللّه مرعشى تعجب از اين دارند كه چگونه او با « نصب » و « بغضى » كه دارد چنين اشعارى گفته است ، در حالى كه از كتاب حاضر بدست مىآيد كه اساسا او سنى دوازده امامى است . ( 3 ) . نك : گزيده‌هايى از عالم‌آراى امينى در : كيهان انديشه ش 39 ص 132 . ( 4 ) . مهمان‌نامه بخارا ، ص 336 .